Na początku XX w. można było oprócz mocarstwa światowych, wielkich i regionalnych wskazać też 3 państwa które same kiedyś były mocarstwami, a teraz stały się ofiarami innych mocarstw. Były to Chiny, Turcja i Persja.

Chiny
Państwo Środka które jeszcze w początkach XIX w. było wielkim mocarstwem, stało się w poł. XIX w. obiektem zainteresowania mocarstw europejskich. Wielka Brytania w 1842 r. wymusiła na Chinach 150-letnią dzierżawę Hongkongu. Również inne europejskie mocarstwa miały w Chinach swoje interesy i strefy wpływów: Rosja, Francja, Niemcy.
Zaś klęska w wojnie z Japonią lat 1895-96 pokazała że Chiny nie są już nawet regionalnym mocarstwem. Chiny miały wciąż duża powierzchnię (w 1900 r. 11 mln km kw.) i największą liczbę ludności – 420 mln. Jednak dysponowały niewielkim potencjałem ekonomicznym i marnym potencjałem militarnym.
Przyczyną słabości Chin była m.in. wyniosłość z jaką Chiny mieniące się „środkiem świata „ patrzyły na jego resztę. Kiedy w XVIII w. poselstwo brytyjskie dotarło do cesarza Chin ten kazał przekazać królowi brytyjskiemu żądanie złożenia hołdu… Na początku XX w. to raczej Chiny były półkolonią mocarstw.

Turcja
Imperium Osmańskie które w XVII w, było wielkim mocarstwem, a w w. XVIII-XIX regionalnym, definitywnie pożegnało się z tą rolą po traktacie berlińskim z 1878 r. kiedy to inne mocarstwa (Wielka Brytania, Francja, Rosja, Austro-Węgry, Włochy i Niemcy) zmusiły go do wycofania się z części Bałkanów. Turcja dysponowała słabym potencjałem militarnym i ekonomicznym. W 1911 w wojnie w Włochami straciła Trypolitanię (Libia) i wyspy Dodekanezu.
W I fazie wojny bałkańskiej przegrała z koalicją 4 małych państw: Serbii, Czarnogóry, Bułgarii i Grecji i może tylko to że w II fazie 3 dotychczasowi sojusznicy wydali wojnę Bułgarii uratowało Istambuł. Widząc rosnące wpływy Rosji na Bałkanach Turcja wolała związać się raczej z Niemcami i Austro-Węgrami.

Persja
W Persji (ob. Iran) od XVI w. do 1722 r. panowała dynastia Safawidów. Za panowania Abbasa I (1587-1628) Persja osiągnęła apogeum swej potęgi i rolę regionalnego mocarstwa. Lecz za panowania kolejnych dynastii turkmeńskich w XVIII w. a zwłaszcza Kadżarów od 1794 r. Persja straciła tę rolę a w XIX w. sama stała się ofiarą wpływów brytyjskich i rosyjskich. Korzystając z zaburzeń wewnętrznych Rosja i Wielka Brytania ustanowiły w Persji swoje strefy wpływów odpowiednio – na północy i na południu.

Facebook