Informacje
Persja od XVI do XVIII w.
W Persji (ob. Iran) od XVI w. panowała dynastia Safawidów która rządziła krajem do 1722 r. Za panowania władcy z tej dynastii Abbasa I (1587-1628) Persja osiągnęła największą potęgę i rolę regionalnego mocarstwa, opierając się tureckiej ekspansji. Lecz za panowania kolejnych dynastii turkmeńskich w XVIII w. a zwłaszcza Kadżarów od 1794 r. Persja straciła tę rolę a w XIX w. stała się ofiarą wpływów brytyjskich i rosyjskich.
Panujący w l., 1848-96 szach Nasir-ed-Din obrył wiele podróży do Europy (był .in. w Warszawie) i chciał niektóre europejskie formy ustrojowe skopiować u siebie w Persji ,przeprowadzając w 1888 reformy, lecz w 1896 r. został zastrzelony przez fanatyka należącego do sekty babistów. Za panowania następcy – Muzaffer-ed-Dina do rywalizujących o wpływy w Persji mocarstw dołączyli tez Niemcy .
Ruch młodoperski
Zwolennicy reform w Persji na wzór ruchu w sąsiedniej Turcji powołali ruch młodoperski zmierzający do osłabienia wpływów obcych mocarstw przy jednoczesnym przejęciu niektórych wzorów ustrojowych. Innym impulsem była rewolucja w Rosji i w 1905 r. w graniczącym z nią perskim mieście Tebriz też wybuchła rewolucja. W 1906 r. sułtan Muzaffer ed Din zwołał parlament – „medżlis” który uchwalił liberalną konstytucję. Reformy przerwała śmierć szacha 19.I.1907 r.
Próba zablokowania reform
Syn i następca Muzaffer-ed-Dina, Mohammed-Ali-Birza rozpoczął swe panowanie od walki z medżlisem. Wobec tego wybuchła w Tebriz kolejna rewolucja zwrócona przeciw szachowi, który poprosił o pomoc Rosję i Wielką Brytanię które w 1907 podzieliły Persję na strefy wpływów (północna cześć rosyjska, południowa – brytyjska). Natomiast po stronie medżlisu stanęły Niemcy i Turcja. Interwencja rosyjska przyniosła początkowo sukces szachowi lecz wkrótce szach musiał schronić się w rosyjskiej ambasadzie w Teheranie a wkrótce opuści Persję (osiadł w Odessie).
Następcą jego został 11-letni syn – Achmed-Mirza który uznał ustrój konstytucyjny w Persji, zaś w jego imieniu regencję objął Asud-el-Mulk. Rosja jednak nie pogodziła się z tym faktem i w 1911 r. wysłała do Persji ekspedycję która zajęła Azerbejdżan. Wspólnie z Rosją rozbiór Persji przygotowywała Wielka Brytania, lecz planom tym przeszkodził wybuch I wojny światowej, w której Persja formalnie zachowywała neutralność.